1990-2000 Dönemi Türkiye’de Dış Ticaret

0

1990’lı yıllarda yaşanan iç ve dış faktörler ülkenin dış ticaret yapısını büyük ölçüde etkilemiştir. Dış faktörler; körfez krizi ve dünya ekonomisindeki durgunluk. İç faktörler; yüksek enflasyon oranı, kamu açıkları, iç ve dış borç stoklarıdır.

Kronikleşen bu durumlar sonucu ülkede 1994’te finansal bir kriz yaşanmıştır. Bununla birlikte ekonomik istikrarın sağlanması için 5 Nisan kararları olarak da bilinen bir dizi karar alınmıştır.

Dış ticareti etkileyen önemli gelişmelere kısaca şunlardır:

  • 1994 krizi-devalüasyon uygulaması
  • 1995 DTÖ’ne üyelik
  • 1996 Gümrük Birliğine gidilmesi
  • 1998 Asya krizi
  • 17 Ağustos 1999 depremi
Yıllar İHRACAT Değ.% İTHALAT Değ.% DENGE
1990 12.959 11,5 22.302 41,2 -9.343
1991 13.593 4,9 21.047 -5,6 -7.454
1992 14.715 8,2 22.871 8,7 -8.156
1993 15.345 4,3 29.428 28,7 -14.083
1994 18.106 18,0 23.270 -20,9 -5.164
1995 21.637 19,5 35.709 53,5 -14.072
1996 23.224 7,3 43.627 22,2 -20.402
1997 26.261 13,1 48.559 11,3 -22.298
1998 26.974 2,7 45.921 -5,4 -18.947
1999 26.587 -1,4 40.671 -11,4 -14.084
2000 27.775 4,5 54.503 34,0 -26.728

dis ticaret acigi

Yukarıdaki tablo ve grafiği incelediğimizde yaşanan iç ve dış faktörler sonucu; 1990-1993 dönemi arasında ihracat artış hızı yavaşlamış ve bu dönemde ihracat %18 artış göstermiştir.

1994’te yaşanan krizle birlikte, ülkede uygulanan devalüasyon ve ekonomi politikaları dış ticareti olumlu yönde etkilemiştir. 1994 yılında ihracat %18, 1995 yılında ise %19,5 oranında artmıştır.

1990-93 döneminde ithalat ise 22milyon$ iken 1993 yılında 7 milyon $’lık hızlı bir artış göstermiş ve 29 milyon $’a ulaşmıştır. 1994 yılında krizde uygulanan devalüasyonda ise TL’nin değer kaybına uğraması ithalat oranını azaltmış ve dış ticaret dengesini olumlu yönde etkilemiştir. Dış ticaret açığı -14 milyon$’dan -5 milyon $’a gerilemiştir.

2. dünya savaşından sonra 1995 yılında Dünya Ticaret Örgütü’nün kurulmasıyla Türkiye’ de bu örgüte üye olmuştur.

1996 yılında ise AB ile Gümrük Birliğine gidilmesi kararı alınmıştır. Bu gelişmelerle birlikte ihracatta  2-3 milyon $’lık yaşanırken , ithalatta ise 12 milyon $ ve 8 milyon$’lık bir artış yaşanmıştır. Dış ticaret açığı ise !995 yılında -14 milyon $, 1996 yılında -20 milyon $ olmuştur.

1997 yılında ihracatın %13,1 oranında artmasıyla 26 milyon $’a ulaşmıştır. Nedeni ise Asya’da başlayan mali krize rağmen artan dış taleptir. İthalatta da aynı şekilde bir artış olmuş ve ithalat 48 milyon $’a ulaşmıştır.

1997 yılında Asya’da başlayan kriz reel sektörü de etkilemiştir ve dünyadaki dış ticareti de olumsuz etkilemiştir. Dünyada ihracat oranı  %1,6 oranında gerilemiştir.

Krizin 1998 yılında Rusya’yı etkilemesi ile Türkiye’nin ihracatında beklenen artışın oluşmasını etkilemiştir ve buna bağlı olarak ihracat oranı aynı seviyede 26 milyon $’da kalmıştır. Dünya  talebinde meydana gelen azalma ithalatımızı da etkilemiştir ve ithalatımız 48 milyon $’dan 45 milyon $’a gerilemiştir. Dış ticaret açığı ise -18 milyon $’a ulaşmıştır.

17 Ağustos 1999 depremiyle ülkemizin dış ticareti olumsuz yönde etkilenmiş ve ihracatımız %1,6 oranında gerilemiştir ve 26,587 milyon $ olmuştur. Buna bağlı olarak ithalatımızda da 5 milyon $ düşüş yaşanmış ve 40 milyon $ olmuştur. Özellikle İzmit’teki petrol rafinerisindeki ham petrol işlenememiştir. Ayrıca o bölge de( Sakarya, Kocaeli ve Yalova)  ara malı ithalatı toplam ithalatın %60’nı kapsamakta ve deprem nedeniyle üretim faaliyeti yavaşlamıştır.

Kısaca 1998 krizi ve 1999 depreminin etkisiyle ülkemiz ithalatında önemli düşüş yaşanmış ve ihracatında da uzun yıllar sonucu %1,6’lık bir gerileme yaşanmıştır. Dış ticaret açığı da bu değerlere göre azalmıştır.

2000 yılında Euro-Dolar Paritesi’nde meydana gelen Euro aleyhine olan gelişmeler ve enflasyon hedeflemesi için uygulanan kur politikaları ihracatı olumsuz yönde etkilemiş ve 200 yılında ihracatımız %4,4’lük bir atış göstermiş ve 27,8 milyon $ seviyesine gelmiştir. İthalat ise bir önceki yıla göre çok hızlı bir artış göstermiş ve 54 milyon $ seviyesine ulaşmıştır. Dış ticaret açığı ise -26 milyon $ seviyesine ulaşmıştır.

Cevap Yaz

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.