Cari ve Baz Endeksine Göre Enflasyon Nedir?

0

Günümüzde enflasyondan bahsedildiği zaman mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesinin yükselmesi demek olduğunu anlarız. Yani buna fiyat enflasyonu deriz. Enflasyon kelimesi ilk kullanılmaya başladığında para arzındaki yükselmeyi ifade ediyordu. İki kavram aslında birbirleriyle oldukça bağlantılıdır. Günümüzde ise bahsedilen şey fiyat enflasyonudur.

Para arzı sadece Merkez Bankası’nın bastığı paranın miktarı anlamını taşımıyor. Aynı zamanda kredi hacminden ve ekonomideki işlem sayısından da etkileniyor. Eğer ekonomideki pek çok şeyden etkilenen para arzındaki artış reel üretkenlikten daha yüksekse bu durum fiyatlar genel seviyesinin yükselmesine yol açar. Ancak özellikle kısa vadede fiyat enflasyonuna sebep olan başka etkenler de olabilir. Örneğin; Arz şoku.

Bir mal veya hizmetin arzının aniden azaldığını görebildik. Bunun en iyi örneği 1970’lerde yaşanan petrol krizidir. Eğer herhangi bir sebeple petrol arzında sıkıntı olur ve arz daralırsa bu durumda petrol ve türevlerinin fiyatı yükselir. Petrol fiyatlarındaki artıştan pek çok şey etkilenebilir. Mesela marketten alınan bir çikolatanın fiyatı bile artabilir ki çikolata’nın üretildiği yerden markete ulaşması için petrol türevleri kullanılır. Çikolata fiyatının içinde nakliye maliyetinin olduğunu bilmek zorundayız.

Aslında enflasyonun iyi bir şey olduğu da kabul edilebilir. Yılda %1-2 veya %3 iyi bir rakamdır. Bundan daha yüksek oranlar tehlikeli olur ki kartopu etkisiyle hızlanarak işler daha da tatsız hale gelebilir. Ekonomistler enflasyonun negatife dönmesinden de korkarlar çünkü bu durum deflasyona sebep olur.

Enflasyonun ölçümlendiği çeşitli şekiller vardır. Bunlardan birisi TFE yani Tüketici Fiyat Endeksi’dir. Ülkedeki her tüketiciyi ilgilendiren bu endeks ülkedeki mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesindeki değişimi ölçer. Endeksin hesaplanması ise şu şekilde olur: Tüketici grubu için bir mal ve hizmetler sepeti belirlenir ve bu sepetin baz yıldaki fiyatı hesaplanır. Hesaplamanın başlangıç yani baz yılı mutlaka belirlenmelidir. Mesela ülkedeki tüketici sadece 2 şey tüketiyor diyelim. Paralarının%60’ını elmalara, %40’ını da muzlara harcamış olsunlar. Baz yılda elmaların baz fiyatı 100, muzların baz fiyatı da 100 olsun. Buradaki 100, o malın baz yıldaki fiyatını gösteriyor. Enflasyonu hesaplamakta o yıldaki fiyatı baz yıldaki bu fiyatla karşılaştırırız. Bir sonraki yılda harcama dağılımlarının aynı olduğunu düşünürüz. İçinde bulunduğumuz yılda-buna cari yıl diyelim- elma endeksi %50 artışla 150, muz endeksi de 180’e yükselsin. Muzlar daha çok pahalılaşmış yani burada da yüzde 80’lik bir artış meydana gelmiştir. Tüketici fiyat endeksinin ne kadar olduğunu söylersek:

Bu endekslerin ya ağırlıklı ortalamasını alırız ya da artışların ağırlık ortalamasını alabiliriz. İlk yöntem:

Geçen Yılda Baz Endeksi Cari Yılda Baz Endeksi
%60 Elma-100 150 (+%50)
%40 Muz-100 180 (+%80)
0.6*100+0.4*100=100 0.6*150+0.4*180=162

İkinci yöntem ise:

0.6*%50=%30——–0.4*%80=%32 yani %62’lik bir artışlık sağlanır.

 

Cevap Yaz

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.