Dış ticaret Göstergeleri Açısından Türkiye ve Avrupa Birliği

0

Dış ticaret Göstergeleri Açısından Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinin dış ticaret göstergeleri açısından karşılaştırılmasında temel olarak kullanmamız gereken veriler; ülkelerin toplam ihracat ve ithalat oranları, dış ticaret dengeleri(ihracat-ithalat),toplam dış ticaret hacimleri(ithalat+ihracat) ve son olarak da ihracatın ithalatı karşılama oranı kullanılmıştır.

İlk olarak, Türkiye’nin dış ticarette geçmişten günümüze hangi durumlar yaşadığını anlatıp Avrupa Birliği ülkelerinin genel olarak dış ticaretlerinden bahsedip karşılaştırma yapılacaktır.

Türkiye’nin dış ticaret verileri (1996-2011)

YILLAR

DIŞ TİCARET – YILLIK (Milyon $)

İHR / İTH

İHRACAT

Değ.%

İTHALAT

Değ.%

DENGE

HACİM

%

1995

21.637

35.709

-14.072

57.346

60,6

1996

23.224

7,3

43.627

22,2

-20.402

66.851

53,2

1997

26.261

13,1

48.559

11,3

-22.298

74.820

54,1

1998

26.974

2,7

45.921

-5,4

-18.947

72.895

58,7

1999

26.587

-1,4

40.671

-11,4

-14.084

67.258

65,4

2000

27.775

4,5

54.503

34,0

-26.728

82.278

51,0

2001

31.334

12,8

41.399

-24,0

-10.065

72.733

75,7

2002

36.059

15,1

51.554

24,5

-15.495

87.613

69,9

2003

47.253

31,0

69.340

34,5

-22.087

116.593

68,1

2004

63.167

33,7

97.540

40,7

-34.373

160.707

64,8

2005

73.476

16,3

116.774

19,7

-43.298

190.251

62,9

2006

85.535

16,4

139.576

19,5

-54.041

225.111

61,3

2007

107.272

25,4

170.063

21,8

-62.791

277.334

63,1

2008

132.027

23,1

201.964

18,8

-69.936

333.991

65,4

2009

102.143

-22,6

140.928

-30,2

-38.786

243.071

72,5

2010

113.883

11,5

185.544

31,7

-71.661

299.428

61,4

2011

134.915

18,5

240.839

29,8

-105.924

375.754

56,0

 

Bu tabloda Türkiye’nin dış ticaret göstergeleri verilmiştir. Bunlar göre 1996’da 23.224 milyar dolar ihracat yaparken neredeyse iki katı kadar yaklaşık 43 milyar dolar ithalat yapmıştır. Dış ticaret dengesine baktığımızda 1996’da -14.072 milyar olmaktadır yani bu rakam bize ithalat ve ihracat arasında bir dengesizlik olduğunu anlatmaktadır. Dış açık söz konusudur. Toplam hacim ise 57.346 milyar dolar olmuştur. İhracatın ithalatı karşılama oranı normalde %100 sağlıklı bir değerdir fakat Türkiye’de hep bunun altında olmuştur.

2001 yılına baktığımızda genel olarak ihracat artmış ve ithalat azalsa da zaten yüksek olduğu için yine dış ticaret açığı fazla olmuştur. Bunda 2001 krizinin etkisi de oldukça yüksek olmuştur.2008’e kadar ihracat ve ithalat değerleri sürekli artmış ve ikisi de arttığı için dış ticaret dengesinin açıkları daha da yükselmiştir.

Tüm dünyada 2008 krizinin yaşanması mali ve reel piyasaları oldukça yakından ilgilenmiştir. 2008 ve 2009 yılları arasında ihracat oranları düşmüştür. İthalat oranları da azalmıştır fakat ABD piyasalarının çöküşte olması ve ara malların fiyatlarındaki düşüşler ithalat ve ihracatı birbirine yaklaştırmıştır ve dış ticaret açığı bu yıllarda daha öncesine nazaran daha az olmuştur. Ayrıca ihracatın ithalatı karşılama oranı da artmıştır.

AB ülkelerinin Dış Ticaret Göstergeleri(1999-2010)

Yıllar ihracat ithalat Denge ihracat/ithalat Hacim
1999 2.356.999 2.419.075 -62.077 0,974338619 4.776.074
2000 2.452.620 2.579.870 -127.250 0,950675809 5.032.490
2001 2.469.465 2.549.435 -79.970 0,968632266 5.018.900
2002 2.637.595 2.672.085 -34.490 0,987092476 5.309.680
2003 3.148.935 3.214.190 -65.255 0,97969784 6.363.125
2004 3.762.450 3.854.540 -92.090 0,976108693 7.616.990
2005 4.065.345 4.221.745 -156.400 0,962953708 8.287.090
2006 4.590.995 4.830.575 -239.580 0,95040342 9.421.570
2007 5.347.055 5.613.560 -266.505 0,952524779 10.960.615
2008 5.922.220 6.299.370 -377.150 0,940128934 12.221.590
2009 4.594.325 4.746.820 -152.495 0,967874282 9.341.145
2010 5.153.225 5.356.030 -202.805 0,962135201 10.509.255
2011 6.028.500,0 4.599.700,0 1.428.800,0 1,310628954 10.628.200,0

Yukarıdaki tabloda AB ülkelerinin ihracat, ithalat, dış denge, toplam dış ticaret hacimleri ve ihracatın ithalatı karşılama oranları verilmiştir. 1999 yılında AB ülkelerinin toplam ihracatı 2.356.999 trilyon dolar iken İthalat miktarları da bu değere yakın olmuştur ve 2.419.075 trilyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Dış dengeye baktığımızda bir açık olduğu görülmektedir. İthalatın ihracatı karşılama oranı ortalama%1 civarında olmuştur. Toplam ihracat hacimleri ize dünyada önemli bir paya sahiptir ve 1999 yılı ticaret hacimleri 4,776.074 trilyon dolar olmuştur.

2001 yılında yaşan ekonomik krizin etkisiyle ihracat ve ithalat oranları artmış fakat çok fazla olmamış bu artış. En ciddi düşüş 2008 krizi ve bu tarihten sonraki etkiler olmuştur. 2009 yılında toplam ihracat rakamı 4.594.325 trilyon dolar olmuş ve ithalat değeri 4.746.820 seviyelerinde olmuştur dış açık ise -152.495 milyon dolara yükselmiştir. Dış açık bu tarihten sonra artmaya başlamıştır.2010 ve 2011 yıllarında dış açık azalmış yani ihracat değerleri ithalattan fazla olmuştur ve dengeyi olumlu etkilemiştir.

Türkiye’nin dünya mal ihracatındaki payı binde 7,9 düzeyindedir. 2010 yılında Türkiye’nin çevresindeki bölgelerde devam eden siyasi ve ekonomik gelişmeler nedeniyle iç pazar büyümede daha büyük bir rol oynamıştır. Türkiye’nin dış ticaret hacminin GSYH’ ya oranı 2010 yılında %40,7 olarak gerçekleşmiştir. Türkiye, uluslararası ticarette dünya ile entegrasyonu büyük ölçüde sağlamıştır.

Dış ticaret rakamları incelendiğinde Gümrük Birliği’nin Türkiye’nin toplam ticaret hacmini arttırıcı bir etkisi olduğu görülmüştür. AB Türkiye’nin dış ticaretinde her zaman çok önemli bir paya sahip olmuş, bu oran GB öncesi %48 gibi iken, GB sonrası da %50’nin üzerine ulaşmıştır. Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki dış ticaret rakamları değerlendirildiğinde GB sonrasında etkinin her iki taraf açısından asimetrik olduğunu,

Türkiye’nin AB’ye ihracatında da sürekli bir artış kaydedilmesine rağmen ithalat lehine bir dağılım gösterdiği saptanmıştır, bu da Türkiye’nin hep başarısız olduğu bir durum olmuştur. Bu durumun temel sebebi, Türkiye’nin tek taraflı olarak 1971 yılı itibariyle bazı istisnalar dışında sanayi ürünlerinde AB pazarına gümrüksüz giriş hakkına sahip olması, AB’nin ise bu hakkı 1996 yılında elde etmesidir.

GB’nin gerçekleştirilmesinden itibaren geçen 8 yıllık dönemde, AB’ye yaptığımız ihracat AB’den gerçekleştirdiğimiz ithalattan daha hızlı artmış, bunun sonucu AB ile ticarette ihracatın ithalatı karşılama oranı 1995 de %66 iken 2003 yılı sonunda %77 seviyelerine yükselmiştir.

Dış ticaret dengesi açısından bakıldığında, Gümrük Birliği’nin, AB’ye karşı uzun yıllardan beri devam eden ticaret açığımızı, oransal değil, miktar olarak artırdığı söylenebilir. Gümrük Birliği tamamlandığında AB’yle 5 milyar Dolar civarında seyreden ticaret açığımız ilk yıllarda iki misline çıkmış, ancak, o noktadan sonra ciddi oranda düşmeye başlamış; hatta 5 milyar Doların da altına gerilemiştir.

AB ülkeleriyle Türkiye’nin dış ticaret gelişmelerini karşılıklı olarak ele aldığımızda kaçınılmaz olarak AB ülkelerinin bizden çok daha avantajlı olduğu görülmüştür. AB’de değerlerden de görüldüğü üzere ithalat ve ihracat arasındaki denge çok daha sağlamdır ve ihracat oranları her dönemde bir önceki yıla göre daha gelişmiştir.

Türkiye’de ise ülkenin yaptığı ticari anlaşmalar veya kriz dönemleri dalgalanmalar taratırken ülkemiz ithalatında azalmaya gitse bile ihracat oranları da düşmüştür ve iki değer arasındaki denge sağlanamamıştır. Bu bakımdan AB’ye göre daha fazla dış ticaret açığı vermiştir. Ab ile dış ticaretine gelecek olursak aslında gümrük birliği anlaşmasından sonra iyileşme olmuştur. Ab ile olan ikili ticaret ortaklıkları artmıştır. Fakat Türkiye dış ticaret açığı vermeye devam etmiştir. Bu duruma neden olan sadece dış ilişkiler değil hükümetin uygulamak zorunda olduğu birtakım yenilik ve gelişmeleri yerine getirmemesi olmuştur.

KAYNAKÇA

KÜÇÜKAHMETOĞLU, Osman; (2005), “Reel Entegrasyon Teorisi”, Ekonomik Entegrasyon‐Küresel ve Bölgesel Yaklaşım içinde, Ed: Osman Küçükahmetoğlu ve Hamza Çeştepe, Şevket Tüylüoğlu, Ekin Kitapevi, Ankara.

ÖZKALE, N. Lerzan ve Fatma Nur KARAMAN; (2006), “Gümrük Birliği’nin Statik Etkileri”, Uluslararası Ekonomi ve Dıs Ticaret Politikaları, 1(1), ss. 117‐138.

SEYiDOĞLU, Halil ve Barbaros KEMER; (2002), “Türkiye‐AB Gümrük Birliği ilişkilerinde Uygulamanın Degerlendirilmesi”:1969‐1999”, Atatürk Üniversitesi iktisadi ve idari Bilimler Dergisi, 16(1‐2), ss. 1‐ 9.

AKGÜNDÜZ, Mustafa; (2005), “Gümrük Birliği Öncesi ve Sonrasında Türkiye ile AB Ülkeleri Arasındaki İthalatİhracat İlişkileri: Ekonometrik Bir Analiz,” VIII. İktisat Öğrencileri Kongresi, İzmir.

Veri Kaynakları:

www.worldbank.org

www.dtm.gov.tr

www.tuik.gov.tr

http://www.ekonomi.gov.tr

 

 

Cevap Yaz

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.