Köy Enstitüleri

0

Köy Enstitüleri

Türkiye’nin Kurtuluş Savaşı sonrasına tekabül eden siyasal gelişmelerine yön veren unsur, yeni bir devletin kurulması isteğidir. Bir başka ifadeyle, ulus-devlet tipi siyasal-toplumsal örgütlenme biçimine dönüşebilmek için verilen uğraşlar, Tek Parti döneminin iç ve dış politikalarının belirleyicisi olmuştur. Bu amaçla yürütülen yenileşme girişimleri, zaman zaman otoriter pratiklere yol açmışsa da Tek Parti iktidarı belirlenen hedef doğrultusunda ciddi bir mesafe kaydetmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun asırlardır kökleştirdiği siyasal ve hukuksal yapı, yerine geçirilen ulus-devlet tipi örgütlenmeyle kısa sürede ortadan kaldırılmıştır. Bu süreç, daha çok hukuki düzenlemelerle tamamlanma aşamasına götürülmüştür. Ancak, düzenlemelerin toplumsal kabulü veya karşılığı konusunda sıkıntılar yaşanmıştır. Gerçi, dünyanın diğer ülkelerinde yaşanan ulus-devletleşme pratikleri ile kıyaslandığında Türk uluslaşma sürecinin nispeten sorunsuz aşıldığı söylenebilir. Yine de rejimin temel değerlerinin bütün ülkede yaygınlık kazanması ve kabul görmesi kolay olmamıştır. İşte Tek Parti yönetimi, Türk toplumunun rejimle tanışması için birtakım araçlar seferber etmiştir. Bunlardan biri de 1940 yılında kurulan Köy Enstitüleri olmuştur.

Köy Enstitüleri, Tek Partili yılların köye dönük ilgisinin ve Köycülük hareketinin son halkası olarak değerlendirilebilir. Öncelikle ifade edilmelidir ki, Köycülük fikri ilk olarak Türkiye dışındaki coğrafyalarda, on dokuzuncu yüzyılda doğmuştur. Sanayileşme ve kentleşme aşamasına büyük ölçüde geçmiş olan kapitalist ülkelerde ortaya çıkan birtakım sorunların ifade edilmesiyle başlayan Köycülük hareketinin Türkiye sınırlarına sirayet etmesi yirminci yüzyılda olmuştur (Karaömerlioğlu, 2001: 284-285). Türk Ocağı bünyesinde ilk ifadelerini bulan Köycülük fikri, 1930’lu yıllarda ağırlığını iyice hissettirmiştir. Dönemin köy ideoloğu Nusret Kemal’in gayretleriyle, hem toplumsal bir bilinç oluşturulmaya çalışılmış hem de Cumhuriyet Halk Partisi’nin programlarında yer verilmek suretiyle yönetimin konuya verdiği önem vurgulanmıştır.

Yönetimin köyler konusundaki hassasiyetinin iki önemli dayanağı olmuştur. İlki, yeni rejimden haberdar olma köylünün modern değerlerle tanıştırılması zorunluluğuydu. İkincisi ise, köylü nüfusun refaha kavuşturulması ve modern ulus-devletin gerekleriyle donatılmasıydı.

Sorun, modernleşmenin dinamikleri ile köyün geleneksel değerlerinin çatışmasının önlenmesi için ne tür yolların deneneceğiydi. Nüfusun büyük bölümünün, modernleştirilirken küstürülmemesi için düşünülen çare, köylere eğitim götürülmesi olmuştur. Köy Enstitüleri, bu amacın bir uzantısı olarak 1940 yılında, büyük bir şevkle faaliyete geçirilmiştir.

Köylünün eğitimi ve kalkınmasını amaç edinen Enstitüler, dönemin Millî Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel’in desteğiyle yirmi yerde (Akçadağ, Aksu, Akpınar, Arifiye, Beşikdüzü, Cilavuz, Çifteler, Dicle, Düziçi, Gölköy, Gönen, Hasanoğlan, İvriz, Kepirtepe, Kızılçullu, Ortaklar, Pamukpınar, Pazarören, Pulur ve Savaştepe) kurulmuştur. Öğretim süresi beş yıl olarak belirlenmiştir. Enstitüler 1947 yılına kadar, 5447 köy öğretmeni, 8756 eğitmen ve 541 sağlık memuru yetiştirmişlerdir. Çok partili siyasal yaşama geçişin ardından öğretmen okullarına dönüştürülen Enstitüler, 1950 sonrası tamamen işlevsizleşmişlerdir (Cumhuriyet Ansiklopedisi C.1, 2002: 346-347).

Köy Enstitüleri’nin işlevleri konusu iki ana eksen üzerinden uzun süre tartışılmıştır. Bir yandan enstitüler, “komünist eğilimli nifak yuvaları” olarak gösterilmiş, diğer yandan ise köylünün şehre gelmesini engellemek yoluyla Tek Parti ideolojisine hizmet eden kuruluşlar olarak nitelenmiştir (Tunçay, 1983: 1975). Ancak Türk sağının, solcu fikirlerin öğretildiği merkezler değerlendirmesi kadar, Türk solunda sıkça ifade edilen ve köylünün köylerde hapsedilmek suretiyle büyük bir kitlenin stabilize edildiği görüşü de tartışmaya açıktır. Bu bağlamda, konu ile ilgili en net çıkarsamanın, Tek Parti iktidarının rejim konusunda gösterdiği titizliğin bir uzantısı olarak bakmanın yanlış olamayacağıdır.

Cevap Yaz

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.