Mevduat Bankaları

0

AMAÇ

  • Mevduat bankasını tanımlayabilmek,
  • Türkiye’de mevduat bankalarının tarihsel gelişimini açıklayabilmek,
  • Mevduat bankalarının temel fonksiyonlarını açıklayabilmek,
  • Mevduat bankalarının fon kaynaklarını açıklayabilmek,
  • Mevduat bankalarının hizmetlerini açıklayabilmek.

ANAHTAR KAVRAMLAR

  • Mevduat bankaları
  • Öz kaynak
  • Yabancı kaynak
  • Ticari bankalar
  • Kaydi para
  • Varlığa dayalı menkul kıymet
  • Mevduat
  • Kredi
  • Plasman(yatırım)

Çalışma Süresince Karşımıza Çıkacak Olan Yabancı Terimler

  • Mevduat: Belli bir süre sonunda veya istenildiğinde çekilmek üzere bankalara faizle yatırılan para.
  • İştira: Çek ve diğer kambiyo senetlerinin kırdırılması.
  • Türev araç: Değeri başka bir finansal varlığın veya malın değerine doğrudan bağlı olan finansal araç.
  • Ponzi finansmanı: Borç alınan paranın faizini ödemek için daha yüksek faizle borçlanmak.
  • Banker: Piyasa faizinin üzerinde faizle borç verme işlemidir.
  • Yedek akçe: İleride doğacak ihtiyaç ve zararları karşılamak için kardan ayrılan para, ihtiyat akçesi.
  • Leasing: Finansal kiralama.
  • İnterbank: Bankaların birbirine borç verme sistemi.
  • Faktöring Şirketi: Müşterisi için alacak tahsilatı yapan, ticari riski üstlenen muhasebe kayıtlarını tutan ve borçlunun borç ödeme gücünü araştıran kurum.

Mevduat Bankaları

  • Temel fon kaynaklarının mevduatlardan oluşması nedeniyle, ticari bankacılık olarak da adlandırılan mevduat bankaları, her türlü mevduatı toplayan, bunları krediye dönüştüren, çeşitli bankacılık faaliyetlerini yerine getiren hizmet işletmeleridir.
  • Finansal sektörde fon arz edenlerle, fon talep edenler arasında ki dolaylı finansman sürecinde faliyet gösteren kurumlardır.

Mevduat Bankalarının Faaliyetleri

  • Mevduat kabulu,
  • Nakdi, gayrinakdi her cins ve suretle kredi verme,
  • Nakdi ve kaydi ödeme ve fon transferleri işlemleri,
  • Muhabir bankacılık ve çek hesaplarının kullanılması dahil her türlü ödeme ve tahsilat,
  • Çek ve diğer kambiyo senetlerinin kırılması,
  • Saklama hizmeti,
  • Mevduat kabulu,
  • Nakdi, gayrinakdi her cins ve suretle kredi verme,
  • Nakdi ve kaydi ödeme ve fon transferleri işlemleri,
  • Muhabir bankacılık ve çek hesaplarının kullanılması dahil her türlü ödeme ve tahsilat,
  • Çek ve diğer kambiyo senetlerinin kırılması,
  • Saklama hizmeti,
  • Başkaları lehine teminat, garanti sorumluluklarının üstlenilmesi,
  • Yatırım danışmanlığı,
  • Portföy işlemciliği ve yönetimi,
  • Factoring ve forfaiting işlemleri,
  • Bankalar arası piyasada para alım-satım aracılığı,
  • Sigorta acenteliği ve bireysel emeklilik aracılığı,
  • Kurulca belirlenecek diğer faaliyetler.

Mevduat Bankalarının Tarihsel Gelişimi

  • Türkiye’de bankacılık sisteminin kökenleri Osmanlı’ya kadar dayanmaktadır. Osmanlı Devleti’nde modern anlamdaki ilk mevduat bankası İngiliz’ler tarafından kurulan Osmanlı Bankası’dır(1856).
  • 1916 yılında yasayla kurulan Ziraat Bankası Osmanlı döneminden günümüze kadar gelen en köklü ulusal kuruluşlardan biridir.
  • 1911-1923 yılları arasında milli sermaye ile 21 banka kurulmuş fakat yabancı sermayeye karşı dayanamayıp 3 tanesi kapanmıştır.
  • Cumhuriyetin kurulmasıyla birlikte her anlamda olunduğu gibi bankacılık anlamında da önemli adımlar atılmıştır. İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlar sonucunda ulusal bankacılığı geliştirmek hedeflenmiştir. Bu doğrultuda kurulan ilk banka İş Bankası(1924) olmuştur.
  • 1929 yılında yaşanan Büyük Buhran ekonomilerle beraber bankacılık sektörünü de kötü yönde etkilemiştir. Türkiye bu dönemde ulusal bankacılığın üzerinde durmuş ve özel amaçlı devlet bankalarını kurmuştur. (Sümerbank, Etibank, Halk Bank) Bu dönemde Merkez Bankası açılmıştır.
  • Dünya Savaşı’ndan sonra özel sektör canlanmaya başlamıştır. 24 Ocak 1984 tarihinde bankacılık alanında Cumhuriyet tarihinde daha önce görülmemiş bir rekabet başlamıştır. Bu rekabet bankacılık sistemini geliştirmiş ve büyütmüştür. Büyümeyle beraber yurt dışına banka şubeleri  açılmaya başlanmıştır.
  • 80’li yılların bir diğer avantajıda İnterbank piyasasının oluşmasıdır.
  • 1994, 2000 ve 2001 krizleri bankacılık sistemini derinden etkilemiştir. Bir çok banka iflas etmiştir. Bankacılık sistemimizin yetersiz olduğu ve sağlamlaştırılması gerektiği anlaşılmıştır. Bu bağlamda TMSF’nin önemi artmış ve BDDK kurulmuştur.
  • Yapılan düzenlemeler sonucunda 2008 yılında Dünya’da yaşanan kriz Türkiye’yi çok fazla etkilememiş ve sermaye yeterliliği düzeyinde dünyada üst sıralarda yer bulmuştur.

MEVDUAT BANKALARININ TEMEL FONKSİYONLARI

  • Mevduat bankalarının fonksiyonları, bankadaki çeşitli servislerin ya da faaliyetlerin bölümlenmesinden ibarettir.
  • Fonksiyonları:
    1. Finansal Aracılık
    2. Kaynaklara Akıcılık Sağlama
  • Kaynak Kullanımını İyileştirme
  1. Kaydi Para Yaratımı
  2. Ulusal ve Uluslararası Ticareti Geliştirme
  3. Para Politikasının Etkinliğini Artırma
  1. Finansal Aracılık

Ellerinde fon fazlası bulunan kişi ve kuruluşlarla, faaliyetlerini yürütebilmek için ek kaynaklara gereksinim duyan kişi ve kuruluşlar arasında aracılık yapar.

  1. Kaynaklara Akıcılık Sağlama

Bankalar fon fazlası olan yörelerden, fon açığı olan yörelere kaynak aktarmak yoluyla bu fonksiyonlarını yerine getirirler. Halkı aydınlatıp, ekonomideki likitide akışının daha sağlıklı olmasını sağlarlar.

  1. Kaynak Kullanımını İyileştirme

Ekonomide yeni bir değer yaratmamakla birlikte mevduat bankaları, topladıkları kaynakları verimli, toplumsal ve kültürel açıdan öncelikli sektörlere aktararak ve kaynak kullanımını etkileyerek, ekonomide kalkınmaya katıda bulunurlar.

  1. Kaydi Para Yaratımı

Hiçbir fiziksel yapıya sahip olmayan, sadece bankaların hesaplarında alacak ve borç kaydı düşülmek suretiyle yaratılan bir değişim aracıdır.

  1. Ulusal ve Uluslararası Ticareti Geliştirme

Bankacılık sistemi, geliştirdiği ve uyguladığı çeşitli ödeme ve kredilendirme yöntemi ile ulusal ve uluslararası ticarete katkıda bulunur.

  1. Para Politikasının Etkinliğini Artırma

Gelişmiş bir bankacılık sistemi para politikasının etkinliğini arttırır. Merkez Bankalarının uygulayacağı para politikalarının etkin olabilmesi bankacılık sistemine bağlıdır.

MEVDUAT BANKALARININ FON YÖNETİMİ

  • Mevduat bankalarının da fon yönetimi, bankaların çeşitli kaynaklardan toplamış olduğu fonları, başta krediler olmak üzere çeşitli alanlarda değerlendirme sürecini ifade eder. Fon yönetimi karar verme sürecini hızlandıran ve kısaltan bir görev yerine getirmektedir. Bir yönüyle de mevduat ya da borçlanma şeklinde sağlanan fonların yatırım ve kredilere etkin şekilde dönüşmesini sağlayan politika ve yaklaşımları incelemektedir.

MEVDUAT BANKALARININ FON KAYNAKLARI

  • Mevduat Bankalarının iki temel kaynağı vardır;
  • Öz Kaynaklar
  • Yabancı Kaynaklar
  • Öz Kaynaklar
  • Bir firmanın pay sahipleri tarafından firmaya kuruluş aşamasında ya da daha sonra yapılan sermaye artırımlarında konulan ya da konulması taahhüt edilen paradır.
  • İlerde doğacak ihtiyaç ve zararları karşılamak için kardan ayrılan paraya ise yadek akçe
  • Bir bankanın öz kaynakları sermaye sahibi olan kişi ve ödenmiş sermaye ile yedek akçe ve yeniden değerleme artış fonu toplamından oluşur.
  • Yabancı Kaynaklar
  • Mevduat bankaları, mevduat toplayarak, tahvil ihraç ederek MB ve diğer bankalardan borç alarak ve başka yeni bankalarla yabancı kaynaklardan yararlanırlar.

Başlıca Yabancı Kaynaklar;

  1. Mevduatlar
  2. Sendikasyon Kredileri
  3. Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler
  4. Bankalar Arası Para Piyasası
  5. MB Reeskont Kredileri
  6. Alınan Nakdi Teminatlar
  7. Çeşitli Fon Kesintileri
  8. Bloke Paralar
  9. Dalgalı Fonlar
  1. Mevduatlar
  • Belli bir süre sonunda veya istenildiğinde çekilmek üzere bankalara faizle yatırılan para.Mevduat sahibi satın alma gücünü geçici olarak bankaya devretmekte bunun karşılığında faiz geliri elde etmektedir. Mevduat yatıran kimse bankaya borç vermiş olarak kabul edilir.
  1. Sendikasyon Kredileri
  • Bankalar değişken faizle fiyatlandırılan ve genellikle orta ve uzun vadeli olan sendikasyon kredisi kullanmak suretiyle fon sağlayabilirler. Bu krediler her biri kendi katılım payından sorumlu olan, iki yada daha fazla kreditörün bir araya gelmesiyle sağlanır ve amacı tek bir kreditörün borç vermekten doğan riskini azaltmaktadır.
  1. Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler
  • Bankaların tüketici kredileri, konut kredileri, ihracat kredileri; finansman şirketlerinin kendi mevzuatları uyarınca açmış oldukları krediler; finansal kiralamaya yetkili kuruluşların finansal kiralama sözleşmelerinden doğan alacaklar; gayrimenkul yatırım ortaklıklarının portföylerindeki gayrimenkullerin satış veya satış vaadi sözleşmelerinden kaynaklanan senetli alacakları karşılığında doğrudan ihraç edecekleri kıymetli evraktır.
  1. Bankalar Arası Para Piyasası
  • İşlemleri overnight tabir edilen bir geceden başlayıp 3 veya 6 aya kadar yapıldığı bu piyasa da bankalar ya TCMB bünyesinde faaliyet gösteren İnterbank’tan ya da bankaların kendi aralarında aracı kullanmadan faaliyet gösterdikleri ikinci piyasadan fon sağlayabilirler. İnterbank’ın özelliği gereği alıcı ve satıcı bankalar birbirini tanımamakta, para satan banka TCMB’ye mevduat yapmakta, para alan banka ise TCMB’den mevduat kabul etmektedir.
  1.   Çeşitli Fon Kesintileri
  • Bankalar, mevduat ve kredi hesapları üzerinden ya da bazı bankacılık hizmetlerine aracılık ederken, belli tutarlarda çeşitli fon kesimleri yaparlar. Bu fonlara örnek olarak, kredi işlemlerinde Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu, İhraç İşlemlerinde Destekleme ve Finansal İstikrar Fonu’nu gösterebiliriz.
  1.   Bloke Paralar
  • Yeni kurulan ya da sermayeleri arttıran anonim şirketleri söz konusu sermaye tutarının ¼’ü kuruluş ve artırım işlemleri tamamlanıncaya kadar bankalarda bloke edilir. İşlemler tamamlanıncaya kadar bu paralar, banka için bir fon kaynağı niteliği taşımaktadır.
  1. Dalgalı Fonlar
  • Son yıllarda, ücret ve maaşların bankamatikler aracılığı ile ödenmesi, bankalar için dalgalı fonlar adına verebileceğimiz ve hemen hemen maliyetsiz bir fon kaynağını ortaya çıkarmıştır. Zaman zaman kişilerin hesabındaki para tutarı, bankamatiğin para çekiş limitlerinin altında kalmakta ve hesaba tekrar para yatırılana kadar çekilememektedir. Bu kalan paralar bankalar için fon kaynağıdır.

MEVDUAT BANKALARININ FON KULLANIMI

  • Kredi verme veya plasman adı verilen fon kullanım fonksiyonu, mevduat bankacılığının en önemli fonksiyonudur. Bankaların fonlarını kullandıkları diğer alanlar ise menkul kıymetler ve iştiraklerdir.
  • Krediler
  • Belli koşullarla kişilere ödünç para verilmesi veya onların yükümlülükleri için garanti verilmesi anlamına gelmektedir.
  • Bankalar kaynaklarını genellikle kredi olarak değerlendirmeye özen gösterirler. Ancak riskli bir kullanım biçimi olduğundan, özellikle ekonomilerin duyarlı olduğu dönemlerde, mümkün olduğu kadar kredilendirmeden uzak dururlar.
  • Özellikleri itibariyle 6 tür kredi karsımıza çıkmaktadır.
  1. Niteliğine göre krediler
  2. Vadesine göre krediler
  3. Güvence açısından krediler
  4. Veriliş amacına göre krediler
  5. İş konusuna göre krediler
  6. İzin açısından krediler
  1. Niteliğine Göre Krediler
  • Nakdi ve gayrinakdi krediler olarak ikiye ayrılır. Nakdi krediler; faiz ya da faiz komisyon karşılığında ödünç para verilmesi biçiminde kullanılan kredilerdir. İskonto, iştira, avans. Gayrinakdi krediler; bir işin yapılması, bir borcun ödenmesi ya da bir yükümlülüğün yerine getirilmesi konusunda bankanın, alacağı bir ücret ya da komisyon karşılığında yükümlü adına taahhütte bulunması,ona kefil olması biçiminde kullanılan kredilerdir.
  1. Vadesine Göre Krediler
  • Kısa, orta ve uzun vadeli krediler olmak üzere üçe ayrılırlar. Vadesiz ve vadeleri iki yıla kadar olan kredilere kısa vadeli krediler, vadeleri iki ile beş yıl arasında değişen kredilere orta vadeli krediler, beş yıldan daha uzun vadeli kredilere de uzun vadeli krediler denir.
  1. Güvence Açısından Krediler
  • Güvencesiz ve güvenceli olarak ikiye ayrılır. Güvencesiz krediler;tek imza karşılığında açılan kredilerdir. Güvenceli krediler; kendi içinde , şahsi güvenceli ve maddi güvenceli krediler olarak ikiye ayrılır. Şahsi güvenceli krediler, birden fazla kişinin imzaları karşılığında açılan kredilerdir. Maddi güvenceli krediler, krediyi güvence olarak, maddi bir varlığın karşılık tutulması suretiyle kullandırılan kredilerdir.
  1. Veriliş Amacına Göre Krediler
  • Yatırım, donatım ve işletme kredileri olarak 3’e ayrılır. Yatırım kredileri; işletmelere, bina ve tesislerinin yapımı için açılan kredilerdir. Donatım kredileri; işletmelere ait bina ve tesislerin genişletilmesi,yenilenmesi, modernleştirilmesi, makine teçhizat sağlanması için açılan kredilerdir. İşletme kredileri; işletmelerin üretim faaliyetlerini finanse etmek, döner sermaye gereksinimlerini karşılamak üzere açılan kredilerdir.
  1. İş Konusuna Göre Krediler
  • Ticari, sanayi, ihracat-ithalat,tarım, konut ve tüketici kredileri olarak 6 gruba ayrılır. Ticari krediler; ticaretle uğraşan kişilere ,bu işleri dolayısıyla doğacak finansman gereksinimleri için açılan kredilerdir. Sanayici kredileri; sanayi sektöründe faaliyet gösteren firmalara verilen kredilerdir. İhracat-ithalat kredileri; dış satımı ve dış alımı finanse etmek için kullanılan kredilerdir. Tarım kredileri; tarım sektörünün finansmanı amacıyla kullandırılan kredilerdir. Konut kredileri; banka ve finans kuruluşlarının , gayrimenkul ipoteği  karşılığında konut sahibi olmak isteyenlere sunduğu kredi türüdür. Tüketici kredileri;gerçek kişilere, ticari amaçlarla kullanılmamak koşuluyla,mal ve hizmet alımları dolayısıyla açılan bireysel kredilerdir.
  1. İzin Açısından Krediler
  • Şube yetkili krediler ve otorizer krediler olarak ikiye ayrılır. Şube yetkili krediler; başka bir makamın iznine gerek olmadan şubece açılabilen kredilerdir. Otorizer krediler; ancak genel müdürlük ve yönetim kurulu gibi  üst organın izni ile açılabilen kredilerdir.
  • İŞTİRAKLER
  • Bankaların kaynaklarını tahsis ettikleri alanlardan biri de iştiraklerdir. Bankalar, çeşitli alanlarda faaliyet gösteren işletmelere iştirak ederek veya  yeni iştirakler  kurarak kaynakların bir  bölümünü ülke kalkınmasına yardımcı olmak ya da  kar elde etmek amacıyla sermaye yatırımlarında kullanırlar.
  • Menkul Kıymet:Kişilerin yatırım amacı ile edindikleri, ortaklık veya alacak hakkı sağlayan ve çıkarılması için Sermaye Piyasası Kurulundan izin alınan kıymetli evraklara menkul kıymet denir.
  • Menkul kıymetlerin özellikleri: 
  • Yatırım amacı ile alınır.
  • Belirli şekil şartlarını taşıması gerekir.
  • Sahibine ortaklık veya alacak hakkı sağlar.
  • Nama veya hamiline düzenlenmiş olabilir.
  • Menkul kıymetlerin üzerinde hem yazılı olan değerleri (nominal değer) hemde piyasa değerleri vardır.

MEVDUAT BANKALARININ HİZMETLERİ

  • Temel bankacılık hizmetleri ve çağdaş bankacılık hizmetleri olarak 2’ye ayrılır.
  1. Temel Bankacılık Hizmetleri
  • Mevduat bankaları müşterilerine şu temel bankacılık hizmetlerini sunarlar:
  • Ticari senetlerin tahsili: Ticari bankalar müşterilerinin alacak senetlerini küçük bir komisyon karşılığında borçlularından tahsil ederler.
  • Fatura tahsili ve ödenmesi: Bankaların isteyen müşterilerinin fatura tahsilini , elektrik,su faturasını ve telefon faturalarının ödenmesi hizmetini üstlenmesidir.
  • Teminat ve kefalet mektubu: Bankalar bir borcun ödenmesini üstlenen kişilerin edimlerini alacaklıya karşı teminat altına almak amacıyla , komisyon karşılığında teminat ve kefalet mektubu vermesi.
  • Hediye çekleri: Sünnet, doğum, evlenme,yaş günü gibi özellik arz eden durumlar için  hazırlanan isme yazılı olarak düzenlenen çeklerdir.
  • Kiralık kasa hizmeti: Bankaların müşterilerinin  para mücevher  menkul kıymet gibi maddi ve manevi değerli eşyalarını koruma altına alan servisleridir
  • Havale işlemi:Hesaplar arası para gönderme işlemidir.
  • Seyahat çekleri: Yurt dışına turistik geziye çıkacak olanların yanlarında nakit para taşımamak amacıyla kullandıkları çektir.
  • Keşide çeki: Bankacılıkta bir yerden bir yere para havalesidir.
  • Menkul kıymetlerin vadesi gelen kuponlarının ve ana paralarının tahsili: hisse senedi ve tahvil sahibi kişiler bunların vadesi gelen kuponlarının ve ana paralarının tahsil görevini bir bankaya vermesidir.
  • Sigorta işletmelerine aracılık: Bankalar çeşitli sigorta şirketlerinin acenteliğini alarak,isteyenlerin her türlü sigorta işlemlerini yapmasıdır.
  • Mali ve ticari bilgi toplama: Bankaların istihbarat servisleri aracılığıyla bir sorumluluk altına girmeden, müşterilerinin istekleri üzerine çeşitli firmalar ve kişiler hakkında mali ve ticari konularda bilgi toplamasıdır.
  1. Çağdaş Bankacılık Hizmetleri
  • Kredi kartları, tüketici kredileri ve elektronik bankacılık uygulamaları olarak 3 grupta incelenir.
  • Kredi kartı: Kart sahibine harcamalarında nakit para ödemeksizin, mal ve hizmet satın almayı sağlayan bir ödeme aracıdır.
  • Tüketici kredileri: Bankaların gerçek kişilere ticari amaçla kullanılmamak kaydıyla, mal ve hizmet alımları dolayısıyla açmış oldukları kredilerdir.
  • Elektronik bankacılık uygulamaları: ATM, EFT, POS ve Ev ve Ofis Bankacılığı.

Kaynakça

  • Atlı, Yavuz. Bankacılık Sektörü Ve Elazığ’da Bankacılığın Gelişim, Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi Cilt: II, Sayı:1, Elazığ, 2015.
  • (http://slideplayer.biz.tr/slide/2986348/) (Erişim, 30.11.2015)
  • Gül, Şakir Ercan. Krizlere Yakalanmadan Gelişmeyi Sürdürmek, TMSF Yayıncılık Dergisi, Sayı:24, 2010.
  • Burgan Bank Anonim Şirketi Esas Sözleşmesi (http://www.burgan.com.tr/i/content/403_1_BURGAN%20BANK%20ANONIM%20SIRKETI%20ESAS%20SOZLESMESI-%20Son%20Hali.pdf ), (Erişim, 30.11.2015)
  • (http://www.acikders.org.tr/pluginfile.php/2552/mod_resource/content/3/Yat%C4%B1r%C4%B1m_%C5%9Eirketleri.pdf), (Erişim, 30.11.2015)
  • (http://www.ekodialog.com/uluslararasi_ekonomi/bankacilik-islemleri.html), (Erişim, 3011.2015)

 

Cevap Yaz

Your email address will not be published.