Ödemeler Dengesi Nedir ve Nasıl oluşur ?

2

Dış ödemeler bilançosu diğer bir adıyla dış ödemeler dengesi ( balance of payments ) dediğimiz kavram mal ve hizmet işlemlerinin o ülkeye, dış dünyadan gelir akışının sağlanması ve bunun dışarıya yaptığı ödemelere eşit olup olmadığının incelenmesidir. Yani muhasebe anlamında ki bilanço gibi bir anlık değil, bir yıl içindeki mal ve hizmet işlemlerinde oluşan net açık ve fazlayı ortaya koyar. Ödemeler bilançosu, dış ticaret büyüme hızı (yıllık) nedir, ülkeye ne kadar yabancı sermaye gelmektedir, ülke ithalatını dış dünya ihracatı kapatabilir mi, gibi sorulara cevap vermektedir.

Ödemeler bilançosunun denkleştirilmesi için aktif pasif hesaplar çok önemlidir. Döviz arz, döviz talebinden az olduğu durumlarda döviz açığı oluşmaktadır.

Ödemeler bilançosunda oluşabilecek açıkları kapatmanın birkaç yolları bulunmaktadır. Peki, bunlar nedir?

  • Daha önceki dönemlerden kalan döviz rezervler ile
  • Altın ihracı ile
  • IMF den özel çekme hakkını kullanarak

Bu maddeleri arttırmak mümkün olmakla birlikte, bu saydığım maddeler önem arz etmektedir.

Ödemeler bilançosunda dört ana hesap bulunmaktadır. Bunlar;

  • Cari İşlemler Dengesi ( Mal ve Hizmetler dengesi )
  • Sermaye ve Finans Hesabı
  • Net hata ve Noksan

Kısaca tanımları yaptıktan sonra Türkiye’de Cari işlemler ne durumda bakabiliriz. TCMB sitesini incelediğimizde göreceğimiz tablo belli, cari işlemler açığı Mayıs ayı bir önceki yıla göre artış gösterdi. Bu rakamlar, yaklaşık olarak söylemek gerekirse, 2.129 milyon ABD dolarından 5.242 milyon ABD dolarına çıktı. Cari işlemler bilançosu açıkları Türkiye ekonomisinin yıllardan beri yaşadığı en ciddi sorunların başında gelmektedir.

Peki, Cari İşlemler açığındaki artışın nedenleri neler olabilir? Türkiye’de dış ticaret açıklarının nedeni ihracatın, ithalatı karşılayamamasıdır. Bunun nedenlerinden biri petrol fiyatlarının artmasıdır. Ülkemiz konum olarak petrol ithalatçısı olduğundan fiyat artışları, ülke ekonomisini olumsuz etkilemektedir. Sadece petrol değil, diğer sanayi ürünleri içinde bunlar söylenebilir. Dışa açık sorunu, dışa bağımlılığı düşük, ülke içinde ise yüksek değerli ürünlerin üretimiyle aşılabilir. Kısaca ithalatın tüketime yönelik değil, yatırıma yönelik olması ülke ekonomimiz için daha iyi olacaktır.

2 Yorum
  1. Bülent Aydın says

    Ebru hanım, ödemeler dengesi hakkında kafamda sürekli soru işaretleri oluşurdu,
    yalın bir dille anlatımınızdan dolayı teşekkür ederim

    1. ebruucyol says

      Ne mutlu bana, sizlere bir şeyler kazandırabildiysem.

Cevap Yaz

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.