iktisadi Ekonometrik Analiz ve Ekonomi Blogu

Vilfredo Pareto’nun Hayatı, Eserleri ve İktisadi Yaklaşımları (1848–1923)

0

Vilfredo Pareto, Lozan’da Walras’ın kürsüsüne varisi oldu. Onu izledi. Teorilerine katkıda bulundu. Lozan Okulu’nun önde gelen teorisyeni olarak İktisat literatürüne “Ekonomik Optimum” kavramını kazandıran V. Pareto’nun önce hayatı, eserleri daha sonra iktisadî görüşleri özetle anlatılacaktır.

  1. V. Pareto’nun Hayatı

İtalyan iktisatçı ve sosyoloğu Pareto, 15 Temmuz 1848 yılında Paris’te doğdu. Aristokrat bir İtalyan ailesine mensup olan babası Paris’e ihtilâlci fikirlerinden dolayı sürgüne gönderilmişti. İtalyan asilzadelerindendi ve Mazzini’nin partisinin de üyesiydi. Annesi Parisliydi. Pareto, 1858 yılında dönemin İtalyan Hükümeti tarafından ilan edilen siyasî aftan yararlanarak İtalya’ya döndü. Torino Üniversitesi Teknoloji Enstitüsü ve Politeknik Okulunda Matematik ve Fizik öğrenimini gördü. Bu dönemde Sosyal Bilimlerle hemen hiç ilgilenmemişti. Çalışmalarını mekanik denge konusu üzerinde yoğunlaştırdı. Daha sonra bu çalışmalarını iktisadî denge alanında uygulamaya gayret etti.

1870 yılında sınıfını birincilikler bitirdikten sonra Roma Demiryolu Şirketi’nde mühendis olarak işe başladı. 1874 yılında bir Demir Çelik Fabrikasına müdür tayin edildi. Bu görev ona İngiltere ve Kıta Avrupa’sını ziyaret etme imkânı sağladı.

Siyaset ve yakından ilgilenen Pareto, ülkesinde Liberal Demokrasinin kurulmasını istemekteydi. O, Aristokratik ayrıcalıkların kaldırılmasından yanaydı. 1882 yılında Muhalefet Partisi adayı olarak seçime katıldı. Başarılı olamadı.

Düşünür, bir ara Klasik Felsefe ile ilgilendi, Comte, Spencer ve Darwin ile ilgili kitaplar okudu. Eski çağ dilleri, kurum ve dinleriyle ilgilendi. Siyasî ve sosyal konular üzerinde makaleler yazdı. Makalelerinde Liberal bir eğilim sergiledi.

Düşünüre 1890 yılında büyük miktarda miras bırakıldı. Venedikli Rus asıllı fakir bir bayanla evlendi. İşinden emekli oldu ve kendisini bilimsel araştırmalara verdi. Siyasal iktidarı eleştiren yazılar yazdı. Pareto’yu İktisat ile özellikle Walrasgil teorilerle ilgilenmeye İtalya’nın önde gelen Neo–Klasik iktisatçılarından Maffeo Pantaleoni teşvik etti. Bu yıllarda iktisadî konularla ilgili meşhur Giornale degli Economisti adlı aylık İtalyan Dergisinde yazdığı yazılar onun tanınmasına ortam hazırladı. O da iktisadî yazılarında matematiksel yöntemleri kullanmaya önem verdi. Çalışmaları Walras’ın dikkatini çekti. Bu nedenle o, Pareto ile mektuplaşmaktaydı.

Pareto, Nisan 1893 tarihinde İsviçre’de Lozan Üniversitesinde Walras’ın halefi olarak Siyasal İktisat kürsüsünün başkanlığına getirilmesini Walras tavsiye etti. Walras’a da Pareto’yu M. Pantaleoni, “o da sizin gibi bir mühendistir. Sizin kadar olmasa bile, eğer yardımcı olursanız sizin gibi bir iktisatçı olmak ister” diyerek tavsiye etti. Walras, Pareto ile serbest ticaret ve devletin iktisadî faaliyetlerdeki konumu gibi birçok hususlarda farklı düşünse de, kürsüsünü ona bıraktı (History of Economic Thought Website).

Pareto, hayatın son yıllarında ise sosyoloji üzerinde çalıştı. Her uğraşısında da başarılı oldu. Walras’ın geliştirdiği matematiksel yöntemleri, iktisadî konuların analizinde maharetle kullandı. Bir ara İtalya’da hızlıca yayılan Faşizm’e ilgi duydu. Onu Faşizmin Peygamberi ve Burjuvazinin Karl Marx’ı sayanlar bile oldu (J. F. Bell, 1967, s. 467). Düşünürü bu yola iten ve Faşizmin iktidarına ortam hazırlayan Mussolini öncesi iktidarın yolsuzlukları, baskı ve dayatmaları ve giderek artan ağır vergi politikalarıydı. O, Faşizmi doğrudan doğruya desteklememiştir. Belki kötü politikacıların uygulamalarını şiddetle eleştirmiş ve düzeni sağlayacak otoriter bir iktidarı savunmuş olabilir.

İtalya’da Faşist iktidar Pareto’yu göklere çıkarttı. Onu İtalyan Kraliyet senatörü olarak seçti. Cenevre Silahsızlanma Konferansında İtalya’yı temsil etme görevi verdi. Faşist Parti’nin yayın organlarında yazı yazmayı teklif etti. Pareto bu iltifatların çoğunu geri çevirdi. Faşist parti iktidara geldiği ilk günlerde yaptığı reformların bir bölümü tasvip etti. O iktidara, despotizmden, basını sansürden ve yolsuzlulardan uzak durmayı tavsiye etti. Faşistler üniversitelerde ifade özgürlüğünü kaldıranca onları protesto etti ve eleştirdi. Pareto’nun ömrü, sadece Faşist iktidarın ilk on aylık icraatını izleme fırsatı verdi. O, bu dikta rejiminin diğer icraatlarını göremedi. Fakat Faşist Yönetim ölümünden sonra onu istismar etmeye devam etti (History of Economic Thought Website).

Lozan Üniversitesi’nde bir sömestrde Pür İktisat, diğerinde ise Uygulamalı İktisat derslerini verdi. 1897–1898 yıllarında Sosyoloji ve Siyasî İktisat derslerine de girdi. Düşünür, 1900 yılında uzun yıllar tedavi edilemeyen bir hastalığa yakalandı ve görevini yardımcısına devretti. 1909 yılında emekli oldu. Cenevre Gölü kenarında Céligny yakınlarındaki “Angora” villasında çalışmalarını sürdürdü. Ağustos 1923’te vefat etti.

  1. V. Pareto’nun Eserleri

            Hayatının önemli bir bölümünü hastalıklarla geçirmesine rağmen düşünür birçok eser ve makale yazdı. Onun önemli eserlerinden bir kaçının ismi aşağıda belirtilmektedir.

  • “Siyasal İktisat Kursu” (Cours d’économie Politica) adlı eserinin birinci cildi 1896, ikinci cildi ise 1897 yıllarında Lozan’da yayınlandı.
  • “K. Marx’ın Kapital’ine Giriş” (Introduction to K. Marx, Capital) adlı çalışması 1893 yılında yayınlandı.
  • “Yeni İktisat Teorisi (The New Theories of Economics) adlı makalesi Journal of Political Economy’de 1897 yılında yayınlandı.
  • “Sosyalist Sistemler” (Les Systémes Socalistes) adlı eseri 1903 yılında Paris’te basıldı.
  • “Siyasal İktisadın El Kitabı” (Manuale d’economia Politica) adlı eseri 1906 yılında Milan’da basılmıştır ( J. F. Bell, 1967, s. 465 dip not).

Düşünürün yukarıda isimleri belirtilen eserlerinden başka eser ve makaleleri de bulunmaktadır.

  1. V. Pareto’nun İktisadî Yaklaşımları

Pareto, 45 yaşından sonra mühendislik görevini bıraktı ve iktisadî konular ile ilgilenmeye başladı. Yirmi yıl mühendis olarak çalıştığı, Fizik ve Matematik konularında sahip olduğu geniş bilgisinden yararlanarak iktisadî konuları matematiksel formüllerle açıklamaya çalıştı. Walrasgil Genel Denge teorisine dayanarak iktisadî sorunları inceledi.

Kullanılan Kaynakça

BELL, John Fred, A History of Economic Thought, İkinci Baskı, The Ronald Press, New York, 1967.

 

 

 

 

10/04/1986 Düzce'de doğdum. İlk ve Orta Öğretimimi Düzce Namık Kemal İlköğretim Okulununda okudum. Liseyi Düzce Endüstri Meslek Lisesinde okudum. Düzce Üniversitesi Düzce Meslek Yüksek Okulu Elektrik Bölümünü Ön lisans mezunuyum. Anadolu Üniversitesin'de İşletme Okuyorum. ilgi alanlarım; İktisat, İşletme, Yönetim ve Organizasyon, Örgüt Kültürü

Cevap Yaz

Your email address will not be published.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.