Yeni Bir Yöntem: Davranışsal Finans

0

Sosyal bilimleri pozitif bilimlerden ayıran en önemli fark, araştırmacıların ortaya koyduğu denklemlerin tam olarak çalışmaması yani gürültü adı verilen epsilonun çözülememesidir. İktisatçılar yine de tıpkı bir fizikçi edasıyla, matematiği başucu klavuzu gibi her modelin alt yapısı için kullanmayı severler. Biz de bu yazının tabanı için atıf yapacak olursak, geleceği tam olarak tahmin edemesek de limite gidip gerçek sonuca yaklaşabileceğimize inanabiliriz. Bunun için akla çok sonradan gelebilecek bir yöntem, diğer sosyal bilimlerden yardım alma yöntemi bu günlerde oldukça popüler hale geldi. Adam Smith ve John Keynes’e ne kadar teşekkür etsek azdır fakat artık önümüze bakma vakti. Örneğin 2017 Nobel Ekonomi ödülü sahibi Richard Thaler.

1973 yılında üç ekonomist tarafından gerçekleştirilen ve günümüzde Black and Scholes Modeli olarak anılan, opsiyon fiyatlama modeli yine matematiği baz alarak finansal piyasalar için başarıyla çalışan bir indikatör olarak ortaya çıkmıştır. Aslında bu geleceği görmek adına öyle önemli bir adımdır ki, 1997 yılında Nobel Ekonomi ödülüne layık görülmüştür. Ancak bu modelin çalışması için tabii ki birçok gerek şart vardır ve günümüzdeki finansal piyasaların hemen hemen hepsi için verimsiz kalmaktadır. Bu noktada finansın ihtiyacı olan şey dinamik bir model üretmek olabilir. Öyle ki her gün tekrar eden ve sonsuz sayıda faktörden etkilenen bir veri setini tahminlemek için aynı şekilde kendini adapte edebilen bir sistem gerekir. Finansal piyasalardaki fiyatlamaların temelinde arz ve talep olduğunu söylersek, bu arz talebin tahminlenmesi için.

Neoklasik mikro iktisadi yaklaşımda bir kişinin seçimleri tamdır ve kişi rasyoneldir. Bu şu anlama gelir, kişi herhangi iki sonuçtan hangisinin kendisi için daha iyi olduğunu bilir ve onu tercih eder. Aslında bu düşünce insanların ekonomik davranışlarıyla alakalı harika bir baz oluşturur ancak bazı soru soru işaretlerini ortadan kaldıramaz. Bu da insanın gerçekte kendisi hakkında hangi seçeneğin daha iyi olduğunu keşfetmek için manipüle edilmeye açık oluşu veya bazı yetersizliklerinin bulunma ihtimalidir. Bu noktada kısıtlı rasyonalite kavramından söz edebiliriz. Yani kişi tam bilgi sahibi değildir ve her zaman kendisi için neyin daha iyi olduğunu göremez veya görse dahi onu seçmeyebilir. Richard Thaler; sınırlı rasyonalite, sosyal tercihler ve kendini kontrol yetersizliğinin sonucunun finansal piyasalar üzerindeki etkilerini sistematik bir şekilde gözlemleyebildiklerini söyledi.

Artık türlü türev ve integral işlemleriyle grafiklere teknik analiz yapmak yerine, insanların trend doğrultusunda veya aksinde hareket etmek için nasıl bir karar vereceklerini psikoloji (veya sosyal psikoloji) ile öngörmeye çalışabiliriz. Artık bir yatırımcının tüm indikatörlerin yanına eklemesi gereken veri setleri var:

  • Piyasadaki oyuncuların yatırımcı tipi nasıl?
  • Piyasadaki aktörlerin tamamı kar maksimizasyonu yapmaya çalışıyor mu?
  • Piyasadaki aktörlerin etki altında kaldığı bir düşünce veya manipülasyon var mı?

Davranışsal finans için ortaya konan en önemli terim, aşırı reaksiyon anomalisidir. Kısaca açıklamak gerekirse, olasılık dağılımındaki sapmaların beklenenden fazla olduğu durumlardır. Aslında biz matematiksel olarak bir hesaplama yapmasak da psikolojik olarak bazı dağılımlara uyum sağlarız. Örneğin, herkes bir malı en yüksek fiyatından alırken iki defa düşünür. Bunun sebebi çok açık ki herkesin düşük fiyattan alıp yüksek fiyattan satma beklentisi ve en yüksek fiyattan yapılan alımın diğerlerinden daha riskli olacağı düşüncesidir. Yine de bazı yatırımcılar alım emri girerken bazıları satış emri girer. Sonuçta hangi tarafın kazanacağı tamamen davranışsaldır! Biz farkında olmasak da psikolojimiz piyasadaki birçok emrimizi yönetir. İşte bu yüzden belki de daha yüksek başarı için davranışsal finans okur-yazarlığımızı arttımamız ve önce kendimizi daha sonra da diğer oyuncuları bu yöntemle de analiz etmemiz gerekir.

Kabataş Erkek Lisesi'ni bitirdikten sonra Galatasaray Üniversitesi İktisat bölümünde öğrenimini sürdürmektedir. İlgi duyduğu konular oyun teorisi, zaman serileri, sermaye piyasaları, algoritmik işlemler ve ekonomi yayıncılığı.

Cevap Yaz

Your email address will not be published.